Seboreik Dermatit: Kepek ve Yüzde Pullanma

Seboreik dermatit hakkında bilinmesi gereken en önemli şey, hastaya söylenmesi gereken ilk şeydir: bu, temizlik eksikliğinden olmuyor.

Nedeni, herkesin cildinde doğal olarak bulunan Malassezia adlı bir mayaya karşı verilen inflamatuar tepkidir. Bu maya kirden gelmez, yıkamakla gitmez — zaten sağlıklı ciltte de vardır. Genom çalışmaları bu mayanın sebumdaki trigliseritleri parçalayan lipaz enzimleri salgıladığını göstermiştir; ortaya çıkan serbest yağ asitleri duyarlı kişilerde tahriş ve pullanma yaratır (Park 2017). Saçlı deri mikrobiyom analizleri de bu tabloyu doğruluyor (Lin 2020).

Toplumun en az yüzde 10'unu etkileyen, kronik ve tekrarlayıcı bir durumdur (Naldi 2010). Yani hem yaygındır hem de "bir kere tedavi edip bitirilen" bir şey değildir.

Nasıl görünür?

Yağ bezlerinin yoğun olduğu yerlere yerleşir: saçlı deri (kepek), kaş araları ve kaş üstü, burun kenarları, kulak arkası ve kulak kanalı, erkeklerde sakal bölgesi, bazen göğüs orta hattı.

Görünümü sarımsı, yağlı pullar ve altında kızarıklıktır. Kaşıntı olabilir ama şart değil. Kışın ve stresli dönemlerde kötüleşme çok tipiktir.

Kuru kepekle karışır ama ayrım basittir: kuru kepekte pullar beyaz, ince ve kurudur, altta kızarıklık yoktur. Seboreik dermatitte pullar sarımsı ve yağlıdır, altta kızarıklık vardır.

Antifungal mi, kortizon mu?

Bu sorunun cevabı 51 karşılaştırmalı çalışma ve 9.052 katılımcıyı kapsayan Cochrane taramasında net biçimde veriliyor — ve cevap çoğu kişinin sandığından farklı.

Ketokonazol yüzde 2, içeriksiz ürün alan gruba kıyasla tedavi başarısızlığını yaklaşık üçte bir azaltıyor. Siklopiroks yüzde 1 de anlamlı fayda sağlıyor. Her ikisinin yan etki oranı içeriksiz ürünle benzer (Okokon 2015).

Kritik bulgu şu: ketokonazol ile topikal kortikosteroid remisyon sağlamada eşit çıktı, ama ketokonazol yaklaşık yarı yarıya daha az yan etki yaptı.

Pratik sonuç açıktır: sürdürülebilir tedavi kortizon değil, antifungaldir. Kortizon iltihaplı dönemi hızla bastırmak için kısa süreli kullanılır — sonrasında antifungale devredilir.

Kortizonun uzun süre yüzde kullanılmasının iki sorunu var: cilt incelmesi ve — daha sinsi olanı — bırakıldığında rebound alevlenme. Hasta "kortizonsuz olmuyor" der ve döngüye girer. Bu döngüden çıkış, antifungal ile idame tedavisidir.

Cochrane'in bir uyarısı daha var: çalışmaların neredeyse tamamı 4 haftadan kısadır, yani uzun vadeli veri sınırlıdır. Tedavi kesildiğinde nüks kuraldır — bu, tedavinin başarısızlığı değil, hastalığın doğasıdır.

Diğer seçenekler

Çinko pirition ve selenyum sülfür içeren şampuanlar da kullanılır; kanıt tabanları ketokonazol ve siklopiroks kadar güçlü değildir, ancak makul destekleyicilerdir.

Katran şampuanları pullanmayı azaltmada işe yarar; kokusu ve açık saçta renk değişimi yapabilmesi pratik sınırlarıdır.

Salisilik asit içeren şampuanlar kalın pulları çözer. Hastalığın kendisini değil, belirtisini hedefler — antifungalin öncesinde kullanılırsa antifungalin cilde ulaşmasını kolaylaştırır.

Nasıl kullanılır?

Şampuanı bekletin. Antifungal şampuanların en sık yapılan hatası hemen durulanmalarıdır. Saçlı deriye masajla uygulayıp 3-5 dakika beklemek gerekir.

Saça değil, deriye. Hedef saç değil, saçlı deridir.

Başlangıçta haftada 2-3 kez, sonra idame. Kontrol sağlandığında haftada bir kullanım çoğu kişide yeterlidir. İdameyi bırakmak nüksün en sık nedenidir.

Yüzde kullanım. Yüz için krem veya jel formları vardır. Göz çevresine değdirmeyin.

Nazik temizlik. Sert sabun ve alkollü tonikler tabloyu kötüleştirir.

Sakal bölgesini ihmal etmeyin. Sakallı erkeklerde tedavi sakal diplerine ulaşmalıdır.

Bebeklerde: konak (cradle cap)

Bebeklerde saçlı deride görülen sarı, yağlı kabuklanma (halk arasında "konak") seboreik dermatitin bebeklik formudur. İyi huyludur ve kendiliğinden geçer.

Cochrane taraması bu konuda dürüst bir sonuca varıyor: 6 ayrı çalışmanın hepsinde kanıt kalitesi çok düşük ve hangi tedavi uygulanırsa uygulansın gidişat iyi (Victoire 2019).

Yani yapılacak şey basittir: yumuşatıcı bir yağ ile kabukları yumuşatmak, yumuşak fırçayla nazikçe almak, bebek şampuanıyla yıkamak. Kabukları zorla kaldırmayın. Yaygın, iltihaplı veya iyileşmeyen durumlarda çocuk hekimine gidin.

Kırmızı bayraklar: ne zaman altta başka bir şey aranır?

Seboreik dermatitin aniden başlaması, çok şiddetli olması veya tedaviye direnç göstermesi iki durumda uyarı işareti sayılır.

Parkinson hastalığı. 138.345 Parkinson vakasını 276.690 kontrolle karşılaştıran çalışmada, seboreik dermatit tanı öncesi dönemde anlamlı biçimde daha sık görüldü (Schrag 2023). Bu, seboreik dermatiti olan herkesin Parkinson olacağı anlamına gelmez — ama yeni başlayan, dirençli tabloda nörolojik belirtiler de sorgulanmalıdır.

HIV. 435 yeni HIV tanısını inceleyen çalışmada, gözden kaçan tanı fırsatlarının yüzde 19,4'ünde seboreik dermatit veya döküntü en sık gösterge durumdu (Gargallo-Bernad 2019).

Bu iki bağlantı, hastayı korkutmak için değil, dirençli vakada hekime yönlendirmenin neden önemli olduğunu göstermek için burada.

Ne zaman hekime

Şu durumlarda hekime başvurun: yüzde kullanılacak kortizonlu ürün gerektiğini düşünüyorsanız (potens ve süre hekim kararıdır); tablo 4-6 haftalık düzenli antifungal kullanımına rağmen düzelmiyorsa; aniden başlayan, hızla yaygınlaşan veya çok şiddetli bir tablo varsa; kulak kanalında ağrı veya akıntı varsa; göz kapaklarında kızarıklık, çapaklanma ve yanma varsa (blefarit — göz hekimi); saçlı derideki tablonun sedeften ayrılması gerekiyorsa; ya da bebeğinizde yaygın, iltihaplı veya iyileşmeyen bir tablo varsa.

Sık gelen sorular

Bulaşıcı mı? Hayır. Etken maya herkesin cildinde zaten var; hastalık bulaşmakla değil, ona verilen tepkiyle ilgili.

Daha sık yıkarsam geçer mi? Hayır — sertçe ve sık yıkamak cildi tahriş ederek tabloyu kötüleştirebilir. Önemli olan sıklık değil, doğru ürün ve doğru bekletme süresi.

Tamamen geçer mi? Kronik ve tekrarlayıcıdır. İyi kontrol edilebilir ama idame tedavisi bırakıldığında dönme eğilimindedir.

Sedeften nasıl ayırt ederim? Sedef plakları daha kalın, gümüşî ve sınırları keskindir. Seboreik dermatit daha yağlı, sarımsı ve sınırları belirsizdir. Kesin ayrımı hekim yapar.

Rozasea ile birlikte olabilir mi? Evet, ikisi sık birlikte görülür ve ürün seçimini zorlaştırır. Rozasea yazımıza bakabilirsiniz.

Diyetin etkisi var mı? Güçlü bir kanıt yok. Stres, uykusuzluk ve mevsim değişikliğinin tetikleyici olduğu daha tutarlı biçimde bildiriliyor.

İncelenen kaynaklar

• Okokon EO, et al. Topical antifungals for seborrhoeic dermatitis. Cochrane Database Syst Rev. 2015. · DOI: 10.1002/14651858.CD008138.pub3 — 51 çalışma, 9.052 katılımcı; ketokonazol ve siklopiroks etkili, ketokonazol steroide eşit etkinlikte ama belirgin daha az yan etkili.
• Naldi L, Rebora A. Seborrhoeic dermatitis. BMJ Clin Evid. 2010. — Toplumun en az yüzde 10'unu etkiliyor; tedavi sonrası nüks kural.
• Park T, et al. Collaboration of Malassezia species in the skin of patients with seborrhoeic dermatitis. Mycoses. 2017. · DOI: 10.1111/myc.12586 — M. restricta lipazlarının sebumu parçalayarak tahriş edici serbest yağ asitleri oluşturduğunu gösterdi.
• Lin Q, et al. Characterization of the scalp microbiome in seborrheic dermatitis. Bioprocess Biosyst Eng. 2020. · DOI: 10.1007/s00449-020-02333-5 — 57 hasta ve 53 kontrolde Malassezia baskın disbiyoz örüntüsünü doğruladı.
• Schrag A, et al. Prediagnostic presentations of Parkinson disease in primary care. JAMA Neurol. 2023. · DOI: 10.1001/jamaneurol.2022.3902 — 138.345 vaka; seboreik dermatit tanı öncesi dönemde anlamlı biçimde daha sık.
• Gargallo-Bernad C, et al. Missed opportunities in the diagnosis of HIV infection. Enferm Infecc Microbiol Clin. 2019. · DOI: 10.1016/j.eimc.2018.03.007 — Gözden kaçan tanı fırsatlarının yüzde 19,4'ünde seboreik dermatit veya döküntü vardı.
• Victoire A, et al. Interventions for infantile seborrhoeic dermatitis (including cradle cap). Cochrane Database Syst Rev. 2019. · DOI: 10.1002/14651858.CD011380.pub2 — 6 çalışma, 310 bebek; kanıt kalitesi çok düşük, gidişat tedaviden bağımsız olarak iyi.

Kaynak taramasında PubMed kullanılmıştır.

Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tavsiye yerine geçmez. Yüzde kullanılacak kortikosteroidin seçimi ve süresi hekim kararıdır. Aniden başlayan, şiddetli veya tedaviye dirençli tablolarda; kulak, göz kapağı tutulumunda ve bebeklerde yaygın veya iltihaplı durumlarda hekiminize başvurun.