Kalp Sağlığı İçin Beslenme ve Takviyeler

Kalp sağlığı, takviye pazarının en büyük vaadinin bulunduğu alandır. Ve dürüst olmak gerekirse: kanıt, beslenmeden yana ve takviyelere karşıdır.

Bu yazıda, kalp-damar sağlığı için neyin işe yaradığını ve neyin yaramadığını rakamlarla ayıracağız.

Beslenme: en güçlü kanıt

Akdeniz tipi beslenme. Bu alandaki temel çalışma PREDIMED'dir ve doğru anlatılması gerekir. 2013'te yayımlanan ilk rapor, araştırmacıların kendi tespit ettiği randomizasyon sorunları nedeniyle geri çekildi. Çalışma yeniden analiz edildi ve 2018'de düzeltilmiş haliyle yayımlandı. Düzeltilmiş sonuçlarda 7.447 yüksek riskli katılımcıda, sızma zeytinyağı veya kuruyemişle zenginleştirilmiş Akdeniz tipi beslenme büyük kalp-damar olaylarını yaklaşık üçte bir azalttı (Estruch 2018).

Bu şeffaflık, bulguyu zayıflatmaz — aksine, bilimin kendini nasıl düzelttiğini gösterir.

DASH beslenme düzeni. Sebze, meyve, tam tahıl ve az yağlı süt ürünlerine dayanan bu düzen, tansiyonu ortalama 5,5/3,0 mmHg düşürdü; hipertansiyonu olanlarda düşüş 11,4/5,5 mmHg ile çok daha belirgindi (Appel 1997). Düşük tuzla birleştirildiğinde hipertansiyonu olanlarda sistolik düşüş 11,5 mmHg'ye ulaştı (Sacks 2001).

Bu, birçok tansiyon ilacının etkisiyle karşılaştırılabilir bir düşüştür — ve yan etkisi yoktur.

Tuz yerine potasyum: en pratik bulgu

Türk mutfağı için özellikle ilgi çekici bir çalışma var.

Çin'de 600 köyde 20.995 kişiyle yapılan çalışmada, sofra tuzunun yerine yüzde 75 sodyum klorür + yüzde 25 potasyum klorür karışımı kullanıldı. Sonuç: inme, büyük kalp-damar olayları ve ölümde anlamlı azalma — ve yüksek potasyuma bağlı ciddi bir sorun yaşanmadı (Neal 2021).

Potasyum alımını inceleyen daha geniş bir analizde de hipertansiyonu olanlarda sistolik tansiyonda düşüş ve inme riskinde yaklaşık dörtte bir azalma ile ilişki bulundu (Aburto 2013).

Önemli uyarı: potasyumlu tuz herkes için uygun değildir. Böbrek yetmezliği olanlar, potasyum tutucu idrar söktürücü, ACE inhibitörü veya ARB kullananlar için tehlikeli olabilir. Kullanmadan önce hekiminize sorun.

Balık yağı: burada net olmak gerekiyor

Bu, takviye rafındaki en büyük hayal kırıklığıdır ve rakamlar tartışmaya yer bırakmaz.

Günde 1 gram omega-3 işe yaramıyor. İki büyük çalışma bunu gösterdi:

• VITAL: 25.871 kişi, 5,3 yıl. Büyük kalp-damar olaylarında anlamlı fark yok (Manson 2018).
• ASCEND: diyabeti olan 15.480 kişi, 7,4 yıl. Ciddi damar olayları yüzde 8,9'a karşı yüzde 9,2 — fark yok (ASCEND 2018).

Yüksek dozda ise tablo karışık. REDUCE-IT çalışmasında, statin kullanan ve trigliseriti yüksek 8.179 hastada günde 4 gram ikosapent etil olayları azalttı (Bhatt 2018). Ancak aynı dozda farklı bir omega-3 formu kullanan STRENGTH çalışması 13.078 hastada hiçbir fark göstermedi ve erken durduruldu (Nicholls 2020).

Ve bir güvenlik sinyali var: 7 karşılaştırmalı çalışma ve 81.210 hastayı kapsayan analizde omega-3 takviyesi atriyal fibrilasyon riskini artırdı — ve bu artış doza bağlıydı: günde 1 gramın üzerindeki dozlarda risk belirgin biçimde yüksekti (Gencer 2021).

Pratik sonuç: kalp krizini önlemek için rafta balık yağı almak kanıta dayanmıyor. Haftada iki kez balık yemek daha savunulabilir. Omega-3 yazımıza bakabilirsiniz. Yüksek doz reçeteli formlar hekim kararıdır.

Koenzim Q10 ve statin kas ağrısı

Bu konuda literatür kendi içinde çelişiyor ve dürüst cevap "bilmiyoruz"dur.

7 karşılaştırmalı çalışma ve 321 hastayı kapsayan analizde koenzim Q10, statine bağlı kas ağrısında hiçbir iyileşme sağlamadı (Kennedy 2020).

12 karşılaştırmalı çalışma ve 575 hastayı kapsayan başka bir verilerin birleştirildiği analizde ise kas ağrısı, güçsüzlük, kramp ve yorgunlukta azalma bildirildi (Qu 2018).

Aynı küçük çalışmalar, farklı analizlerde zıt sonuçlar veriyor. Bu, konunun henüz çözülmediği anlamına gelir. Denemek isteyen bir hasta için makul bir yaklaşım olabilir, ama garanti verilemez ve statini bırakmanın gerekçesi olamaz. Koenzim Q10 ve statinler yazılarımıza bakabilirsiniz.

Kolesterol için işe yarayanlar

Burada kanıtı sağlam olan üç şey var — ve üçü de gıda tarafında.

Bitkisel sterol ve stanoller. 124 çalışmayı kapsayan analizde günde 0,6-3,3 gram bitkisel sterol LDL kolesterolü yüzde 6-12 düşürdü; etki 3 gram civarında plato yapıyor (Ras 2014).

Yulaf beta-glukanı. 58 karşılaştırmalı çalışma ve 3.974 katılımcıyı kapsayan analizde günde ortanca 3,5 gram beta-glukan LDL'yi anlamlı düşürdü (Ho 2016).

Viskoz lif. Konjak glukomannanla yapılan 12 çalışmalık analizde LDL yaklaşık yüzde 10 düştü (Ho 2017). Lif yazımızda bu konuyu genişlettik.

Bu üçünün ortak özelliği: etki mütevazı ama tekrarlanabilir ve gıda üzerinden elde edilebiliyor.

Multivitaminler ve antioksidanlar

ABD Önleyici Hizmetler Görev Gücü 2022 tavsiyesi net: beta karoten ve E vitamini kalp-damar hastalığı veya kanser önlemek için kullanılmamalıdır (karşı öneri). Multivitaminler ve tek besin takviyeleri için ise kanıt yetersizdir (USPSTF 2022).

Yani "her ihtimale karşı bir multivitamin alayım" yaklaşımının kalp koruyuculuğu kanıtlanmamıştır.

Öncelik sırası

Kanıta göre paranın ve çabanın gitmesi gereken yer sırasıyla:

1. Sigarayı bırakmak — tek en büyük kazanç.
2. Tansiyon kontrolü — ölçtürün, hedefinizi hekiminizden öğrenin.
3. Düzenli hareket — haftada 150 dakika orta şiddette.
4. Akdeniz tipi / DASH beslenme — sebze, tam tahıl, baklagil, zeytinyağı, balık, kuruyemiş.
5. Tuzu azaltmak, potasyumu artırmak (böbrek ve ilaç durumunuza göre).
6. Kilo yönetimi ve kan şekeri kontrolü.
7. Reçeteli tedavilere uyum — statin veya tansiyon ilacınızı düzenli kullanmak.
8. Ve en sonda: gerekiyorsa bitkisel sterol veya lif desteği.

Takviyeler bu listenin en altındadır ve hiçbiri ilk yedi maddenin yerine geçmez.

Ne zaman hekime

Acil olarak 112'yi arayın: göğüste baskı, sıkışma veya yanma hissi (kola, çeneye, sırta yayılabilir); ani nefes darlığı; soğuk terleme ve bulantıyla birlikte göğüs rahatsızlığı; bayılma. Kadınlarda belirtiler daha atipik olabilir — yorgunluk, bulantı, sırt ağrısı.

Randevu alın: merdiven çıkarken artan nefes darlığı; bacaklarda şişme; çarpıntı; yürürken bacaklarda kramp; tansiyon ve kolesterol değerlerinizi bilmiyorsanız.

Sık gelen sorular

Balık yağı almayı bırakayım mı? Kalp krizi önleme amacıyla alıyorsanız, kanıt bunu desteklemiyor. Kalp ritim bozukluğu öykünüz varsa hekiminize danışın.

Zeytinyağı ne kadar? PREDIMED'de sızma zeytinyağı günde yaklaşık 4 yemek kaşığı düzeyindeydi. Kalori içeriğini hesaba katın.

Yumurta yiyebilir miyim? Güncel kanıt, sağlıklı kişilerde makul miktarda yumurtanın kalp riski açısından sorun oluşturmadığı yönündedir. Bireysel durumunuz için hekiminize sorun.

Potasyumlu tuz kullanabilir miyim? Böbrek sorununuz yoksa ve potasyum tutucu ilaç kullanmıyorsanız makul olabilir — ama önce hekiminize sorun.

Statinimi bıraksam beslenmeyle olur mu? Hayır. Statinlerin kanıtlanmış etkisi beslenme değişikliğinin çok üzerindedir. Hekiminize danışmadan bırakmayın.

Kolesterolüm sınırda, takviye alsam yeter mi? Bitkisel sterol ve lif LDL'yi mütevazı ölçüde düşürür. Hedefinizi ve tedavi kararını hekiminizle belirleyin.

İncelenen kaynaklar

• Estruch R, et al. Primary prevention of cardiovascular disease with a Mediterranean diet supplemented with extra-virgin olive oil or nuts. N Engl J Med. 2018. · DOI: 10.1056/NEJMoa1800389 — Geri çekilip yeniden analiz edilen PREDIMED; 7.447 katılımcıda büyük kalp-damar olaylarında yaklaşık üçte bir azalma.
• Appel LJ, et al. A clinical trial of the effects of dietary patterns on blood pressure (DASH). N Engl J Med. 1997. — Tansiyonda 5,5/3,0 mmHg düşüş; hipertansiyonu olanlarda 11,4/5,5 mmHg.
• Sacks FM, et al. Effects on blood pressure of reduced dietary sodium and the DASH diet. N Engl J Med. 2001. — DASH ve düşük tuz birlikte; hipertansiyonu olanlarda sistolik düşüş 11,5 mmHg.
• Neal B, et al. Effect of salt substitution on cardiovascular events and death. N Engl J Med. 2021. · DOI: 10.1056/NEJMoa2105675 — 20.995 kişi, 600 köy; inme, büyük olay ve ölümde azalma, ciddi hiperkalemi fazlalığı yok.
• Aburto NJ, et al. Effect of increased potassium intake on cardiovascular risk factors and disease: systematic review and meta-analyses. BMJ. 2013. · DOI: 10.1136/bmj.f1378 — Hipertansiyonu olanlarda sistolik düşüş; inme riskinde yaklaşık dörtte bir azalma ile ilişki.
• Manson JE, et al. Marine n-3 fatty acids and prevention of cardiovascular disease and cancer (VITAL). N Engl J Med. 2018. · DOI: 10.1056/NEJMoa1811403 — 25.871 kişi, 5,3 yıl; büyük kalp-damar olaylarında anlamlı fark yok.
• ASCEND Study Collaborative Group. Effects of n-3 fatty acid supplements in diabetes mellitus. N Engl J Med. 2018. · DOI: 10.1056/NEJMoa1804989 — 15.480 kişi, 7,4 yıl; ciddi damar olaylarında fark yok.
• Bhatt DL, et al. Cardiovascular risk reduction with icosapent ethyl for hypertriglyceridemia (REDUCE-IT). N Engl J Med. 2018. · DOI: 10.1056/NEJMoa1812792 — Birincil sonlanım yüzde 22,0'den yüzde 17,2'ye düştü; atriyal fibrilasyon nedeniyle yatış arttı.
• Nicholls SJ, et al. Effect of high-dose omega-3 fatty acids vs corn oil on major adverse cardiovascular events (STRENGTH). JAMA. 2020. · DOI: 10.1001/jama.2020.22258 — 13.078 hasta; fark yok, çalışma erken durduruldu.
• Gencer B, et al. Effect of long-term marine omega-3 fatty acids supplementation on the risk of atrial fibrillation. Circulation. 2021. · DOI: 10.1161/CIRCULATIONAHA.121.055654 — 7 çalışma, 81.210 hasta; atriyal fibrilasyon riski doza bağlı olarak arttı.
• Kennedy C, et al. Coenzyme Q10 for statin-associated myopathy: a systematic review and meta-analysis. Atherosclerosis. 2020. · DOI: 10.1016/j.atherosclerosis.2020.03.006 — 7 çalışma, 321 hasta; kas ağrısında iyileşme yok.
• Qu H, et al. Effects of coenzyme Q10 on statin-induced myopathy: an updated meta-analysis. J Am Heart Assoc. 2018. · DOI: 10.1161/JAHA.118.009835 — 12 çalışma, 575 hasta; kas ağrısı ve yorgunlukta azalma. Önceki analizle çelişiyor.
• Ras RT, et al. LDL-cholesterol-lowering effect of plant sterols and stanols across different dose ranges: a meta-analysis. Br J Nutr. 2014. · DOI: 10.1017/S0007114514000750 — 124 çalışma; günde 0,6-3,3 gramla LDL yüzde 6-12 düşüyor, 3 gram civarında plato.
• Ho HV, et al. The effect of oat beta-glucan on LDL-cholesterol, non-HDL-cholesterol and apoB: a systematic review and meta-analysis. Br J Nutr. 2016. · DOI: 10.1017/S000711451600341X — 58 çalışma, 3.974 katılımcı; LDL ve apoB'de anlamlı düşüş.
• Ho HV, et al. A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials of the effect of konjac glucomannan on blood lipids. Am J Clin Nutr. 2017. — 12 çalışma; LDL'de yaklaşık yüzde 10 düşüş.
• US Preventive Services Task Force. Vitamin, mineral, and multivitamin supplementation to prevent cardiovascular disease and cancer: recommendation statement. JAMA. 2022. · DOI: 10.1001/jama.2022.8970 — Beta karoten ve E vitamini için karşı öneri; multivitaminler için kanıt yetersiz.

Kaynak taramasında PubMed kullanılmıştır.

Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tavsiye yerine geçmez. Göğüs ağrısı, ani nefes darlığı veya bayılma durumunda vakit kaybetmeden 112'yi arayın. Statin, tansiyon ilacı veya kan sulandırıcı kullanıyorsanız hiçbirini kendi başınıza bırakmayın; potasyumlu tuz ve takviye kullanımı için hekiminize danışın.