Ozempic ve Mounjaro: Bırakınca Kilo Geri Gelir mi?

Türkiye'de 500 serbest eczacıyla yapılan bir çalışma, bu ilaçların sahadaki gerçeğini rakama döküyor: semaglutid taleplerinin %82,6'sı kilo verme amaçlı, %60'tan fazlası reçetesiz ve %35'ten fazlası herhangi bir tıbbi öneri alınmadan geliyor. Eczacıların %60'ından fazlası bu ilaçlarda kötüye kullanım algıladığını bildiriyor.

Bu tablo, yazının niçin var olduğunu anlatıyor. Semaglutid ve tirzepatid, obezite tedavisinde gerçekten yeni bir çağ açtı — etkinlikleri tartışmasız. Ama Türkiye'de kullanıldıkları biçim, klinik çalışmaların yapıldığı koşullarla büyük ölçüde örtüşmüyor.

Bu ilaçlar reçeteli. Kimin kullanacağına, hangi dozla başlanacağına ve ne zaman durulacağına hekim karar verir. Aşağıdakiler o kararın yerine geçmez; kararı bilinçli takip etmen ve doğru soruları sorman içindir.

Nasıl çalışıyorlar?

GLP-1, yemek yediğinde bağırsağının salgıladığı doğal bir hormon. Üç ayrı yerde iş görüyor: beyinde tokluk merkezlerini uyarıp iştahı azaltıyor, midede katı gıdanın boşalmasını yavaşlatıyor, pankreasta insülin salınımını artırıp glukagonu baskılıyor.

Kritik ayrıntı: pankreastaki bu etki glukoza bağımlı — yani kan şekeri yüksekken çalışıyor, düşükken çalışmıyor. Bu yüzden tek başına kullanıldığında hipoglisemi yapmıyorlar. Bu, aşağıdaki sahte ürün bölümünde çok önemli olacak.

Semaglutid yalnızca GLP-1 reseptörünü hedefliyor. Tirzepatid buna ikinci bir hormonun (GIP) reseptörünü ekliyor — bu ikili etkinin kilo kaybına katkısının tam mekanizması hâlâ tam olarak aydınlatılmış değil.

Ne kadar etkili?

Rakamlar gerçekten çarpıcı ve bunu küçültmenin anlamı yok.

STEP 1 çalışmasında, diyabeti olmayan 1.961 kişi 68 hafta boyunca haftalık semaglutid 2,4 mg ya da içeriksiz ürün aldı — her iki grup da yaşam tarzı programına dahildi. Sonuç: semaglutid grubunda ortalama %14,9 kilo kaybı, içeriksiz ürün alan grupta %2,4. Katılımcıların %86,4'ü en az %5, %69,1'i en az %10, %50,5'i en az %15 kilo verdi.

Tirzepatidde tablo daha da belirgin. SURMOUNT-1 çalışmasının vücut kompozisyonu alt çalışmasında 72 haftada ortalama vücut ağırlığı %21,3 azaldı.

Bir nüans: diyabeti olanlarda kilo kaybı belirgin biçimde daha az. Bu, "arkadaşım 20 kilo verdi, ben neden veremiyorum" karşılaştırmalarının neden anlamsız olduğunu açıklıyor.

En önemli soru: bırakınca ne oluyor?

Türkiye'de en çok duyduğumuz cümle şu: "Bir kür yaparım, verdikten sonra bırakırım." Kanıt bu cümleyle çelişiyor ve bunu net söylemek gerekiyor.

STEP 1 çalışmasının bir yıllık uzantısında, 68. haftada hem ilaç hem de yaşam tarzı programı kesildi ve 327 kişi bir yıl daha izlendi.

Sonuç: semaglutid grubu 68 haftada %17,3 kilo vermişti. İlaç bırakıldıktan sonraki bir yılda bunun 11,6 puanını geri aldılar. 120. haftadaki net kayıp %5,6'ya indi. Araştırmacıların kendi ifadesiyle: katılımcılar önceki kilo kayıplarının üçte ikisini geri aldı.

Ve sadece kilo değil — kan basıncı, kolesterol, kan şekeri gibi kardiyometabolik iyileşmelerin çoğu da başlangıç değerlerine doğru geri döndü.

Araştırmacıların sonuç cümlesi şu: bulgular obezitenin kronik bir durum olduğunu doğruluyor ve iyileşmeyi korumak için sürekli tedavi gerektiğini düşündürüyor.

Bunun pratik anlamı şu: bu ilaçlar bir kür değil, bir tedavi. Antihipertansif ilacı bırakınca tansiyonun geri yükselmesine şaşırmıyoruz; burada da mekanizma benzer. İlaca başlamadan önce bu soruyu hekiminle konuşmanı öneririm: "Bu ilacı ne kadar süre kullanacağız ve bırakma planı ne olacak?"

Yan etkiler

Sindirim sistemi. En sık görülenler bulantı ve ishal; genellikle geçici, hafif-orta şiddette ve zamanla azalıyor. STEP 1'de sindirim yan etkisi nedeniyle tedaviyi bırakanların oranı %4,5 (içeriksiz ürün alan grupta %0,8). Çoğu şikâyet doz artırma döneminde ortaya çıkıyor ve doz artışını yavaşlatmak genellikle yardımcı oluyor.

Ama tabloyu tamamlayalım: kalp-damar hastalığı olan 17.604 kişide yapılan SELECT çalışmasında, advers olay nedeniyle ilacı kalıcı olarak bırakanların oranı %16,6'ydı (içeriksiz ürün alan grupta %8,2). Yani her altı kişiden biri.

Safra kesesi. Bu, en güçlü ve en az konuşulan sinyal. 103.371 hastayı kapsayan 76 ayrı çalışmanın verilerin birleştirildiği analizde GLP-1 kullanımı safra kesesi ve safra yolu hastalıklarıyla ilişkili bulundu (RR 1,37). Ve alt gruplar çok öğretici: kilo verme amaçlı çalışmalarda risk RR 2,29'a çıkıyor, diyabet çalışmalarında 1,27'de kalıyor. Risk yüksek dozda ve uzun kullanımda daha belirgin.

Sağ üst karın bölgesinde ağrı, özellikle yağlı yemek sonrası, sarılık veya ateş varsa vakit kaybetmeden hekime başvur.

Pankreatit. Gözlemsel çalışmalarda risk artışı bildirildi ama güven aralıkları çok geniş ve karşılaştırmalı çalışmaların karşılaştırmalı analiz tutarlı bir sinyal göstermiyor. Mutlak risk düşük. Burada kesin konuşmamak doğrusu — belirsizlik var.

Kas kaybı: gerçek ve ölçülmüş

Bu, tedavinin en önemli ama en az konuşulan tarafı.

SURMOUNT-1'in DXA alt çalışmasında 160 kişinin vücut kompozisyonu 72 hafta boyunca ölçüldü. Tirzepatid grubunda vücut ağırlığı %21,3, yağ kütlesi %33,9, yağsız kütle %10,9 azaldı.

Yani: kaybedilen ağırlığın yaklaşık %75'i yağ, %25'i yağsız kütle. Ve dikkat — bu oran içeriksiz ürün alan grupta da aynıydı, cinsiyet ve yaş alt gruplarında da tutarlıydı. Bu, ilaca özgü bir kusur değil; hızlı kilo kaybının doğasında olan bir şey.

Yağsız kütlenin tamamı kas değil (bağ dokusu ve sıvı da içeriyor), ama önemli bir kısmı kas. Ve bunun yaşlı bireylerde karşılığı sarkopenik obezite riski.

Bunun pratik sonucu net: bu tedavide protein alımı ve direnç antrenmanı opsiyonel bir eklenti değil, tedavinin parçasıdır. Uluslararası konsensüs önerileri günde en az 1,2 g/kg protein alımını, öğünlere eşit dağıtılmış biçimde ve yapılandırılmış direnç egzersiziyle birlikte öneriyor. Protein takviyesi yazımız bu konuyu ayrıntılı ele alıyor.

Tiroid uyarısı neye dayanıyor?

Bu ilaçların kutusundaki tiroid uyarısı çok konuşuluyor ve iki uçta da yanlış bilgi dolaşıyor.

Uyarının kaynağı kemirgen verisi. GLP-1 reseptörü sıçan ve fare tiroidindeki C-hücrelerinde bulunuyor ve orada hücre çoğalmasına yol açıyor. Ama aynı çalışma, insan ve maymun tiroid C-hücrelerinde bu reseptörün ifadesinin düşük olduğunu ve primatlarda bu etkinin oluşmadığını gösterdi; 20 ay boyunca insan maruziyetinin 60 katından fazlasını alan maymunlarda hiperplazi gelişmedi.

İnsan verisi ne diyor? İskandinav ülkelerinde 145.410 GLP-1 kullanıcısını ortalama 3,9 yıl izleyen izlem grubu çalışmasında tiroid kanseri riski artmadı (HR 0,93). Buna karşılık karşılaştırmalı sonlanım çalışmalarının bir birçok seçeneği aynı anda karşılaştıran analiz bir sinyal bildirdi. Yani belirsizlik sürüyor.

Kesin olan şu: ailesinde veya kendisinde medüller tiroid karsinomu ya da MEN2 sendromu olan kişilerde bu ilaçlar kontrendikedir. Tiroid nodülü olan biri bu ilacı düşünüyorsa mutlaka hekimine söylemeli.

Ameliyat ve endoskopi öncesi: bilinmesi gereken şey

Bu bölümü özellikle yazıyorum, çünkü Türkiye'de gastroskopi veya kolonoskopi öncesi hastalara GLP-1 kullanıp kullanmadıkları çoğu zaman sorulmuyor.

Anestezi öncesi mide ultrasonografisiyle yapılan bir çalışmada, standart açlık kurallarına uyulmasına rağmen GLP-1 kullananların %56'sında midede artmış içerik saptandı — kullanmayanlarda bu oran %19'du. Karıştırıcılar için düzeltildikten sonra bile fark belirgindi.

Ve çalışmanın en dikkat çekici bulgusu: ilacın kaç gün önce kesildiği ile mide içeriği arasında ilişki bulunamadı. Yani "bir hafta önce kestim, sorun yok" varsayımı bu veride desteklenmiyor.

Bunun anlamı, anestezi altında mide içeriğinin akciğere kaçması (aspirasyon) riskidir ve bu ciddi bir komplikasyondur.

Pratik kural: Ameliyat, endoskopi, kolonoskopi ya da sedasyon gerektiren herhangi bir işlem öncesinde GLP-1 kullandığını mutlaka söyle — anestezi ekibi risk değerlendirmesini ve açlık planını buna göre yapacaktır. İlacı kendi kararınla kesme; güncel uluslararası konsensüs, çoğu hastada ilaca devam edilip perioperatif tekniklerin uyarlanmasını öneriyor.

Doğum kontrol hapı kullanıyorsan

Tirzepatid, mide boşalmasını semaglutidden daha güçlü yavaşlatıyor ve bu etki özellikle ilk dozdan sonra ve doz artışlarında belirgin. Bu, ağızdan alınan hormonal doğum kontrol haplarının emilimini etkileyebiliyor; üretici bilgisinde bu etkileşim tanımlı.

Doğurganlık çağındaysan ve tirzepatide başlanacaksa, başlangıçta ve her doz artışında ek bir yöntem gerekip gerekmediğini hekimine mutlaka sor. Semaglutid ve liraglutid için böyle bir etkileşim gösterilmemiş.

Aynı mantık başka ilaçlar için de geçerli: levotiroksin gibi zamanlaması hassas ilaçlar kullanıyorsan hekimine söyle. Ayrıca insülin veya sülfonilüre grubu bir diyabet ilacı kullanıyorsan hipoglisemi riski nedeniyle o ilaçların dozu gözden geçirilmelidir.

Reçetesiz ve sahte ürün: bir eczacı olarak en çok endişelendiğim konu

Buraya kadar anlatılan her şey gerçek ilaç için geçerli. Şimdi asıl mesele.

Reçetesiz olarak internetten satılan semaglutid ürünlerini satın alıp laboratuvarda analiz eden bir çalışma yapıldı. Sonuçlar şöyle:

Ölçülen semaglutid saflığı %7,7 ile %14,37 arasındaydı — ürün etiketlerinde iddia edilen değer %99'du. İçerik miktarı etiketi %28,56–38,69 oranında aşıyordu. Ve incelenen tüm örneklerde endotoksin saptandı. Ayrıca sipariş edilen altı üründen üçü hiç teslim edilmedi — düpedüz dolandırıcılık.

Ama en tehlikelisi bu değil.

Sahte kalemlerde semaglutid yerine insülin çıkıyor. İtalya'da 31 yaşında bir kadın, internetten aldığı "Ozempic"i kendine uyguladıktan sonra hipoglisemik komada acil servise kabul edildi; toksikolojik analiz flakonda semaglutid yerine insülin olduğunu gösterdi. Hollanda'da diyabeti ve obezitesi olmayan iki hasta, reçetesiz temin ettikleri ürünü enjekte ettikten sonra koma, ağır hipoglisemi, hipokalemi ve hipotermi ile başvurdu; hastaları güvenli aralıkta tutmak için iki güne kadar sürekli glukoz infüzyonu gerekti.

Bunu hatırla: gerçek semaglutid tek başına kullanıldığında hipoglisemi yapmaz. Yani bu ilacı kullandıktan sonra terleme, çarpıntı, titreme, bilinç bulanıklığı yaşıyorsan — bu ilacın yan etkisi değildir. Kutuda başka bir şey var demektir. Acilen kan şekeri ölçtürülmeli ve acil servise başvurulmalıdır.

Avrupa farmakovijilans veritabanında potansiyel sahte semaglutidle ilişkili 234 olgu raporu incelendiğinde, bildirilen advers reaksiyonların %89,3'ü ciddi kategorisindeydi ve en sık bildirilenler kusma, bulantı ve hipoglisemiydi.

Bir de flakon-enjektör meselesi var. Hazır kalemler doz güvenliği için tasarlanmıştır; flakon ve enjektörle yapılan uygulamalarda 10 kat doz hataları bildirilmiştir — hastalar dozu miligram yerine mililitre veya ünite cinsinden hesapladıkları için.

Kısacası: Bu ilacı kullanacaksan hekim reçetesiyle, ruhsatlı eczaneden al. Fiyatın düşüklüğü bir avantaj değil, bir uyarı işaretidir.

Ne zaman acilen hekime

Kullanımdan sonra terleme, çarpıntı, titreme, bilinç bulanıklığı veya bayılma — sahte üründe insülin olabilir. Dinmeyen kusma ve ağızdan hiçbir şey alamama hali. Sağ üst karında şiddetli ağrı, sarılık, ateş. Şiddetli ve geçmeyen karın ağrısı. Boyunda büyüyen kitle veya ses kısıklığı.

Sık gelen sorular

Kilo verdikten sonra bırakırsam geri alır mıyım? Karşılaştırmalı verilerde ilacı bırakanlar bir yıl içinde kaybettiklerinin üçte ikisini geri aldı ve kardiyometabolik iyileşmeler de büyük ölçüde geriledi. Bu bir kür değil, kronik bir tedavi.

Ozempic ile Wegovy aynı ilaç mı? İkisi de semaglutid içerir ama farklı endikasyon ve farklı doz için ruhsatlıdır. Ozempic tip 2 diyabet, Wegovy kilo yönetimi içindir.

Kaslarım erir mi? Kaybedilen ağırlığın yaklaşık dörtte biri yağsız kütledir. Yeterli protein ve direnç antrenmanı bu yüzden tedavinin ayrılmaz parçasıdır.

Ameliyat olacağım, ilacı kesmeli miyim? Kendi kararınla kesme — ama işlemi yapacak ekibe kullandığını mutlaka söyle. Standart açlık süresi bu ilacı kullananlarda yetersiz kalabiliyor.

Tanıdığımdan uygun fiyata alabilirim, sakıncası var mı? Var. Reçetesiz satılan ürünlerde ölçülen saflık %7,7–14,37 çıktı, hepsinde endotoksin vardı ve bazı sahte kalemlerde semaglutid yerine insülin bulundu — hastalar komada hastaneye kaldırıldı.

Metformin kullanıyorum, ikisi birlikte olur mu? Bu kombinasyon hekim kararıyla sık kullanılır. Ama insülin direnci veya diyabet tedavin varsa doz ayarı gerekebilir; kendi başına ekleme.

İncelenen kaynaklar

• Bayram-Ozgur D, Demirtürk E, Sar Y. Community Pharmacists' Knowledge and Counseling Competence on GLP-1 Receptor Agonists in Obesity and Type 2 Diabetes Care in Türkiye: A Cross-Sectional Study. Diabetes Metab Syndr Obes. 2026;19:587750 · DOI: 10.2147/DMSO.S587750 — Türkiye'de 500 eczacı: semaglutid taleplerinin %82,6'sı kilo verme amaçlı, %60'tan fazlası reçetesiz.
• Wilding JPH ve ark. Once-Weekly Semaglutide in Adults with Overweight or Obesity (STEP 1). N Engl J Med. 2021;384(11):989-1002 · DOI: 10.1056/NEJMoa2032183 — 68 haftada ortalama kilo kaybı %14,9 (plasebo %2,4); sindirim yan etkisi nedeniyle bırakma %4,5.
• Wilding JPH ve ark. Weight regain and cardiometabolic effects after withdrawal of semaglutide: The STEP 1 trial extension. Diabetes Obes Metab. 2022;24(8):1553-1564 · DOI: 10.1111/dom.14725 — ilaç ve yaşam tarzı programı kesildikten bir yıl sonra katılımcılar kaybettikleri kilonun üçte ikisini geri aldı; net kayıp %17,3'ten %5,6'ya indi.
• Look M ve ark. Body composition changes during weight reduction with tirzepatide in the SURMOUNT-1 study of adults with obesity or overweight. Diabetes Obes Metab. 2025;27(5):2720-2729 · DOI: 10.1111/dom.16275 — 72 haftada vücut ağırlığı −%21,3, yağ kütlesi −%33,9, yağsız kütle −%10,9; kaybın yaklaşık %75'i yağ, %25'i yağsız kütle.
• Lincoff AM ve ark. Semaglutide and Cardiovascular Outcomes in Obesity without Diabetes (SELECT). N Engl J Med. 2023;389(24):2221-2232 · DOI: 10.1056/NEJMoa2307563 — kalp-damar olaylarında azalma; advers olay nedeniyle kalıcı bırakma %16,6 (plasebo %8,2).
• He L ve ark. Association of Glucagon-Like Peptide-1 Receptor Agonist Use With Risk of Gallbladder and Biliary Diseases: A Systematic Review and Meta-analysis of Randomized Clinical Trials. JAMA Intern Med. 2022;182(5):513-519 · DOI: 10.1001/jamainternmed.2022.0338 — 76 randomize çalışma, 103.371 hasta: kilo verme çalışmalarında safra kesesi hastalığı riski RR 2,29.
• Bjerre Knudsen L ve ark. Glucagon-like Peptide-1 receptor agonists activate rodent thyroid C-cells causing calcitonin release and C-cell proliferation. Endocrinology. 2010;151(4):1473-86 · DOI: 10.1210/en.2009-1272 — etki kemirgenlerde gösterildi; insan ve primat C-hücrelerinde reseptör ifadesi düşük, maymunlarda hiperplazi gelişmedi.
• Pasternak B ve ark. Glucagon-like peptide 1 receptor agonist use and risk of thyroid cancer: Scandinavian cohort study. BMJ. 2024;385:e078225 · DOI: 10.1136/bmj-2023-078225 — 145.410 kullanıcıda tiroid kanseri riskinde artış saptanmadı (HR 0,93).
• Sen S ve ark. Glucagon-Like Peptide-1 Receptor Agonist Use and Residual Gastric Content Before Anesthesia. JAMA Surg. 2024;159(6):660-667 · DOI: 10.1001/jamasurg.2024.0111 — standart açlığa rağmen artmış mide içeriği kullananlarda %56, kullanmayanlarda %19; ilacın kesilme süresiyle ilişki bulunmadı.
• Ashraf AR ve ark. Multifactor Quality and Safety Analysis of Semaglutide Products Sold by Online Sellers Without a Prescription. J Med Internet Res. 2024;26:e65440 · DOI: 10.2196/65440 — reçetesiz satın alınan örneklerde ölçülen saflık %7,7–14,37 (etiket iddiası %99); tüm örneklerde endotoksin saptandı.
• Antonacci G ve ark. Hypoglycaemic coma induced by a falsified semaglutide product: a case report. Eur J Hosp Pharm. 2026;33(5):486-489 · DOI: 10.1136/ejhpharm-2025-004656 — internetten alınan flakonda semaglutid yerine insülin bulundu; hasta hipoglisemik komada başvurdu.
• Stammers J ve ark. Insulin intoxications caused by falsified semaglutide. Ned Tijdschr Geneeskd. 2026;170 — diyabeti ve obezitesi olmayan iki hasta komada, ağır hipoglisemi, hipokalemi ve hipotermi ile başvurdu; iki güne kadar sürekli glukoz infüzyonu gerekti.
• Zinzi A ve ark. Unmasking counterfeit semaglutide: analysis of real-world safety data from EudraVigilance. Front Pharmacol. 2026;17:1805842 · DOI: 10.3389/fphar.2026.1805842 — sahte semaglutidle ilişkili 234 olgu raporunun %89,3'ü ciddi; en sık bildirilenler kusma, bulantı ve hipoglisemi.
• Lambson JE, Flegal SC, Johnson AR. Administration errors of compounded semaglutide reported to a poison control center-Case series. J Am Pharm Assoc. 2023;63(5):1643-1645 · DOI: 10.1016/j.japh.2023.06.017 — flakon-enjektör uygulamasında 10 kat doz hataları; hazır kalemlerin güvenlik özellikleri bulunmuyor.

Kaynak taramasında PubMed kullanılmıştır.

Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tavsiye veya ürün önerisi değildir. Semaglutid ve tirzepatid reçeteli ilaçlardır; kullanım, doz ve bırakma kararı yalnızca hekime aittir. Bu ilaçları yalnızca hekim reçetesiyle ve ruhsatlı eczaneden temin et.